Etobur bitkilerin evrimini kabaca basitleştirmek sureti ile anlatmaya çalışır isek…
Ülkemizin hemen hemen her yerinde var olan bir bitki ki, lat. Plantago olan Plantaginaceae ailesinden Sinir otu’nda (en azından dört yapraklı yonca bulacak kadar şanslı iseniz…) resimdeki gibi kıvrılmış bir yaprak bulmanız olası. Bu yaprağının değişik iki yakası berber gelişmiş huni gibi ve benim kendimce forum için oluşturduğum EB=Etobur Bitkiler ilk halkası olan Heliamphora’nın yapraklarına çok benzer.
Bu tarz mutasyonlardan evrimde ilk oluşmuş etobur nebatın Heliamphora olduğu varsayılabilir.
Heliamphora Türkçeye bire bir çevirince, bataklık testisi diyebileceğimiz EB basit huni şeklinde, yağmur suları ile devamlı dolan yaprakları olan, eskaza içine düşüp boğulan böceklerin besin değeri olan maddelerini emilimini sağlayacak organlar oluşmuştur. Bunlar yapı olarak en basit EB’ler olup sindirim enzimleri salacak organları oluşturmamışladır. Yapraklarının basit yapıda olması sizi kandırması bakımı zor olan EB’lerden biridir. Bunun da sebebi yetiştiği bölgenin cevre şartlarına uymuş olup bunu evde bahçede sağlamamız zor olmasından kaynaklanmaktadır.
Etoburların Heliamphora’yı takip eden Sarracenia’lar Nepenthes v.d. sineği tuzağa düşürecek taktikler geliştirmişler yaprakları morfolojik olarak çok daha komplex bir yapı sergilerken. Bunlar böceği cezbetmek için kapan ağızlarında, yapraklarında nektarlar sunarlar hatta bu nektarları sineği sarhoş edecek miktarlarda uyuşturucu maddelerde katmayı ihmal etmemişler. Zaten Nepenthes de adını Yunancadan ne-penthos yani “tasasız” kelimesinden alır (yetiştiği yörenin yerlilerin, adı üstünde olduğu sebeplerden, teskin edici ilaç yapımında kullandıkları bilinir). Şayet bu testi misali kapanların üzerinde dolaşan bir sineği gözlemlemek şansı bulursanız göreceksiniz ki bir kez nektardan tadan sinek artık sizin varlığınıza olan dikkati gitgide azalıp bir sarhoş edası ile sonunu hazırlıyacak huninin içinde başı dönüp de ayağı kaydığından mutlu mesut diğer dünyaya göç eder olacaktır.
Bu dionaeada droserada da böyledir. Şu an bildiğim kadarı ile örneğin Sarracenia'larda Sokrates’in de sonunu hazırlıyan uyuşturucu zehirlerden coniine i bulunmuştur tabii bir dizi alkaloidin yanı sıra.
Aktif EB’ler sınıfındakiler sindirim için gerekli türlere göre proteinleri sindirmeye yarıyan proteaz estheraz, asidik phosphataz, amylaz, peroxidaz, invertaz, hatta ribonukleaz dahi salgılar hale gelmiştir.
Dionaea, Aldrovanda hızla kapanan iki yaprağı ile Utricularia kurbanını hızla içine çeken torba şeklindeki tuzakları ile aktif kapanlılar sınıfına koyar isek, Heliamphora, Sarracenia (nedense ben Darlingtonia Californica’yı da sarr.lara dahil edenlerdenim) Nepenthes, Cephalotus follicularis içine düşülen, Drosera, Pinguicula Drosophylum Genlisea, Ibicella, v.s gibi bir dizi de pasif tuzak’lı olarak da ikiye ayırmak mümkün. Burada genelde Drosera yakaladığı sineğin büyüklüğüne göre nektarlı kılların uçlarındaki sindirim enzimlerini geniş bir yüzeye uygulamak amacı le kıvrılır gibi bir hareket yaptığından yarı-aktif de denir.
Aşağıda bu yukarda yazdıklarımı da alt alta kendimce sıraladığım listeyi yazdım
Önemli Etobur bitki türleri.:
Dionaea muscipula
Aldrovanda
Heliamphora
heterodoxa
Nutans
Minor
folliculata
Sarracenia
Minor
Alata
Flava
Rubra
Oreophila
Leucophylla
purpurea
Psittacina
Darlingtonia californica
Nepenthes
Lowland
highland
Cephalotus follicularis
Drosera
Sezonluk ılıman iklim
Rotundifollia
Anglica
Tropikal iklim türleri
Capensis
Binata
Alicaea
Spatulata
v.s.
Pinguicula
Sezonluk ılıman iklim
Alpina
Balcanica
Meksika tropikal türleri
Sethos
Macrophyla
v.s.
Utricularia
Terrestrik
Aquatic
Ephiphytik
Byblis
Roridula
Genlisea
Bromelia’lardan
Catopsis berteroniana
Brocchinia reducta
|