Home Page Image

Türler

Dionaea muscipula
Drosera
Nepenthes
Sarracenia
Pinguicula
Utricularia
Cephalotus follicularis
Heliamphora

BLOG ... >
Etobur Bitkiler



Nepenthes'lerin Bakımı

Sıradışı Bitkiler

 Böceklerle beslenen bitkiler

 


 
Bu bitki adını yunancadan "ne-penthos" yani "tasasız; dertsiz" anlamındaki kelimeden alır.

. Dionæa gibi hareketli saldırgan neşeli bitkiler olmasalar da Nepenthes ler de ilginçdir. İlk kez 1753 yılında Linnæus (Carl von Linné) tarafından kayıtlara geçti ise de ancak 1858 yılında W.J. Hooker tarafından yaprak uçlarındaki kapaklı torbaların sinek yakalamak amaçlı olduğu tanımlanmıştır.
Toplam 90 türü olan Nepenthesin, archeolojik bulgular doğrultusunda Nepenthes in 40 milyon yıl öncesinde de var olduğu kanıtlanmıştır. Fazlaca akademik detaylara dalmadan, güney-doğu asyanın tropik iklim şartları olan borneo batıda madagaskarla sınırlı hindistanın kuzey doğu assam bölgesinde eski ceylon (yani bugünki sri lanka) ve batıda bir tek Nepenthes in mirabilis türünün bulunduğu avustralyanın batısı Queensland bölgesi ile sınırlı bölgede yetişen bitki türümüzün bakımı hakında bilgilere geçelim.
Nepenthes yetiştiği yörelerin coğrafi konumunun hava şartlarından dolayı bakım karakteri kabaca yüksek yörelerde vede alçak yörelerde yetişenler olarak iki ana sınıfa ayrılırlar. alçak yörelerde yetişenler deniz seviyesi ile 1000 m kadar olanlar yüksek türü ise 1000m ile 2000m arasındaki dağlardaki ormanlarda yetişenlerdir gerçi bazıları 2000m üzerini de ayrı bir sınıf ultra yüksekliklerde yetişenler sınıfı diye de üçe ayırsalarda bunları 1000m-üzeri olarak tek bir sınıfa dahil etmek mümkün. Bu yüksek bölgelerde yetişen Nepenthesler gündüzleri sıcak ve nemli tropik iklim şartları isterken akşamları ısının düşmesi ile 16°C’de serinlik hatta soğuk bir iklim sağlamak gerek. Bundan dolayıdır ki bizim için sözkonusu Nepenthes ler alçaklarda gece gündüz ısısı ve nispi nem oranı kısmen ev şartlarna uyan gelişimi sorunsuz olan kultive edilmiş türleri vede hybridleri dir.
Nepenthesin genç bitkileri büyümesi ve yaprak konumu itibarı ile başlangıçda alçak tıkız bir görünümü olsa da geliştikçede yaprakları ve dalları uzar daldaki yaprakların aralıkları 18 cm lere varabilir, hatta torbaları da şekil olarak farklılıklar gösterir. Torbaların kenarları bohçanın içine doğru kıvrımlar gösterirken de nektarın asıl kaynağı bu kenarın aşağı doğru torbanın içinde olan kaynağından yoğunca nektarlı tatlı bir sıvı salgılar. Bu tatlı salgının kokusuna gelen böcekler torbaların kenarında bu nektarla beslenirken kaynağına doğru yani torbaların iç tarafına doğru, nektarı tadarken kenarın kaygan yüzeyinde tutunamayıp kayıp içine düşerler ve torbaların içini üçte birini dolduran sıvının enzimleri ile sindirilirler.
Torbaya düşen bir sinek sindirim sıvısının içindeki tensidler sayesinde yüzey gerilimden faydalanamayıp boğulurlar. Ancak boğulana dek sürdürdükleri çabalar torbanın iç kaygan yüzeyine doğru debellendikçede sindirme mekanizmasını harekete geçirir. Sıvının pH’ı birkaç dakkika içinde düşer ve boğulan sinek doğal tabii şartlarda büyüyen Nepenthes’lerde bir iki saat içinde sindirilmiş olur. Böceklerden geriye sadece kitin tabakasından mamul üst iskeletimsi dokuları kalır.
Burda akllarda oluşan iki soruyu duyar gibiyim biri;
Neden kenarda kayan böcekler genelde büyük bir olasılıkla torbanın içine doğru düşmekde? Diğeri de
Neden kayarak torbanın içine düşerken olası tehlikeyi algılayıp, derhal kanatlanarak uçmayı denemiyorlar? Hani bazımızın maharetleri bu yönde, yani sineği havada kapmak konusunda geliştirme özeni gösterenlerimiz dışındakiler, rahatsız edici bir sineğin göz önünde terbiyesizce yalanması vede adeta küçük çocuk gibi alaycı “yakalıyamazsın beni oh ya…!” dercesine keyfince bizleri görmezden gelircesine ama yinede yan gözle bakan bu sineği elle yakalamak o kadar zor iken neden bu çevik hayvanlar düşeceklerini anladıkları o tehlike anında torbanın içinden uçarak çıkmazlar.
Birinci sorunun cevabını torbaya konan böcekleri gözlemlediğimizde görebiliriz kapağından kenarına kadar nektarın konuşlandırıldığı yada salgılandığı bölgeler böceği adeta torbanın içine doğru yönlendirir durumdadır. Torbanın içi ise yaka kısmı (peristom) ile sindirim sıvısı ile dolu olan yerre kadar tüm torbanın iç yüzeyi sinek ve böceklerin tutunmasını imkansız kılacak derecede kaygan bir yapıya sahipdir. Peki neden kayıp düşerken havalanmadıkları sorusuna cevabı ise bu nektarın organik kimyasal analizi verir. Evet bu nektara hem alışkanlık yapan hemde sineklerin başını döndürerek tekrar tekrar farketikleri tehlikeyi küçümsetecek miktarlarda uyuşturucu alkaloidler içerdiği tespit edilmiştir’ki bu sarracenia huni yapraklı bockçil bitkisinin huni ağzı nektarında da tespit edilmiştir.
Nepenthes’ler den sp. Alata ve ventricosa hybridi olan ventrata soyadlı Nepenthes bizim için hem en uygun hemde bakımı en kolay olanıdır.

Nepenthesi en iyi terraryumda bakabiliriz ısı ve nem oranı gereksinimi fazladır dolayısı ile de kışın kaloriferli evlerde kuru havada bakımı hemen hemen imkansız gibidir. Yaprak uçlarındaki torbaları hemen kurumaya başlarlar önce kapakçığı, olumsuz bu kuru havaya tepki verir ve yuvarlanarak kurumaya başlar torba içindeki sindirim sıvısı da buharlaşıp kurur vede olası bakiye sindirim süreci kesilir. Gerçi içine su doldurmak yolu ile bu süreci geciktirenler olsa da eninde sonunda Nepenthes kurumaya mahkum edilmiştir böylesi kaloriferli kuru bir odada.
Torbalara su doldurma konusunda değinmişken bunun genel anlamda yanlış olduğunu söyliyebiliriz, zira kapakçığın rolü doğada bu bitkinin maruz kaldığı ortamdaki yağmur sularının torbaya dolarak sindirim sıvısının gereksiz seyreltilmesini önlemek amaçlıdır. Evimizdeki Nepenthes leri püskürtürken az bir miktar suyun torbaya sızması kaçınılmaz olsada bu konuya doğru püskürtmede bundan kaçınmak gereksizdir.
Nepenthes leri en iyi yağmur- damıtılmış- tuzdan arındırılmış (deionize) su ile sulamamız vede yapraklarını sıkça en iyisi sabah ve akşamları günde iki kez püskürtmemiz ve substratı sulamamız gerekir Nepenthes’in substratının asla kurumaması-, hatta altındaki kapda da suyun durmayıp akması gerekmektedir. Nepenthes’in saksı substratı bundan evvelki mesajlarımda da değindiğim gibi orkide toprağı ile çok benzerlik gösterir. Özeliklede alçak platolardaki lowland dediğimiz türün epifit olanları. Nepenthes leri gübrelemek torba yapımını durduracağından gübrelememek en doğru olanıdır. Nepentheslerin sulama methodu diğer CP’lerden farklı olarak ki bu (Cephalotus follicularis, Darlingtonia californica, gibi diğer birkaç türde de böyledir) alta su bulundurmak sureti ile yapılmamalıdır. Devamlı sık sık sulanmalı ve suyun akıp gitmesi sağlanmalıdır. Nepenthes’in kökleri ıslak ama havadar kalmalıdır bunun için ise de torfun yanı sıra substratı havalandırıcı yardımcı maddeler eklemeliyiz. Burada pozitif anlamda deneyimlerimden ve ülkemizde bulunabilirliğini de göz önünde bulundurmak sureti ile, tavsiye edebileceğim Nepenthes alata için substratın ana karışımı şöledir. % 50 cocospeat %30 fıstık çamı kabuğu kırıntısı ve % 20 kadar perlit veya vermiculit. Bu substrata az da mangal kömürü eklemek iyi olur. %50 olan cocospeat oranının torf ile tam bir substitusyonu sağlamak da mümkün. Sonbahara doğru yavaşlıyan torba oluşumları kışın tam bir durma gösterse de şimdilerdeki gibi ilkbahar ile canlanan Nepenthes ler yazın ortalarında torba oluşumu hız kazanır. Şayet ilkbahar hatta sonbaharda torba oluşumu gözlemlenmeyen Nepenthesler için bulundukları hava ortamının nemi çok düşük diyebiliriz.
Yazları sıcak ve aydınlık bir yerde bulunan Nepenthes lerimizin doğrudan güneş ışınlar, özelikle oğlen saatlerinde, maaruz bırakılarak yanmasını hatta kurumasını önlemek gerekir. Kış güneşi için bunun aksi söz konusu iken olası terraryumda bulunan Nepenthes lerin havalandırılmayan camları sıkıca kapalı terraryumların aşırı ısınmasını da düşünürsek ısının gereksiz artışları ve gece gündüz aşırı ısı farklılıklarının özeliklede bu lowland Nepenthes lere zarar verebileceğini sanırım artık çoğumuz anlamış bulunmaktayız

Yaprak uçlarında ibriğimsi bir torba oluşum börtü böcek hatta kurbağa kertenkele yakalıp sindirmesine, ve beslenemesine yaramaktadır. Bu ibrikler türüne göre hatta hybridine göre çok değişik şekillerde oluşmaktadır. İbriklerin içinde oluşumunda kapalı olan bu torbanın açıldığında avı sindirmeye yarıyan hacmen tkrb. 1/3 kadarı bir sindirim sıvısı ile doludur. Üzerindeki kapak görüntüsü veren yaprağımsı oluşumun amacı fazlaca yağmur, veya sulama suyunun ibriklere dolup sindirim sıvısını seyreltmeyi hatta taşıp dışarı dökülmesini önlemek amacındadır.

Nemli sıcak tropik iklimin ağaç üzerinde epiphit olarak tırmanıcı sarmaşık gibi kollar atıp dallara sarılarak yetişir. Madagaskardan philipin adalarından kuzey batı avustralya sahillerini kapsıyan bir bölgede yetişir. Bakımı için kabaca iki ana sınıfa ayırabiliriz low-land ve high-land diye tanımladığımız denizden yüksekliği 3000 ft'e kadar olanlar low-land sınıfından 3000 ft üzerindekiler ise high-land sınıfından sayılırlar. toplam 64 ana türü bulunur. Ancak bu son 150 yılda her iki sınıfın da bir biri ile çaprazlanması yolu ile sayısısız hybridler yetiştirilmiştir.

Nepenthes türü çok nemli ve sıcak çevre şartları gerektirdiğinden, evlerimizdeki de bu sıcaklık ve nem şartlarını karşılamak amacı ile en ideali, terrarium tabir edeceğimiz bir cammekan içinde yetiştirmek gerekir. Hergün düzenli sabah akşam veya en az sabahları bir kez iyice yaprakları sırılsıklam ıslatmak su püskürtmek lazım.
BAKIM ŞARTLARI
Isı: Yazın 20 ila 30 ºC, kışı kapalı mekanlarda takribi an az 18 ºC'e sağlanmalı..
Işık: Aydınlık bol ışık alan bir yer ister. Yazları tam güneş alan güney pencerelerde özeliklde yakıcı öğlen vakitlerinde gölgelemek lazımdır.
Sulama: Saf veya yağmur suyu ile üsten püskürtmek sureti ile toprağının da iyicce sulanması sağlanmalıdrı. dikildiği substrat asla kurumamalıdır. altında saksı dibinde devamlı su kalmaması gerekir süzülen su fazlası derhal dökülmeli köklerin bu şekilde suda kalmayıp havadar kalmasıı sağlanmalıdır.
Nem: .devamlı havanın bağıl nem değerleri 70 ile 90 % arasında kalmasının sağlanması zaruridir.
Toprak:1 ölçek sarışın torf veya uzun lifli sphagnum yosunu, bir ölçek orkidelerde kullanılan çam kabuğu kırıntıları, bir ölçek perlite, ve bir ölçek vermiculite den mamul bir karışım. en uygun ve üniversel kullanım için tüm türlerde kullanılabilir. Nepenhtes ekildiği substrat açısından diğer EB'ler kadar seçici değildir.Hatta hazır orkide toprağı tanımlı karışımlar da kullanılabilir.

Zararlılar ve hastalıklar: ilk sıralarda zararlılardan thrips kabuklu bitler sayılabilir.Nepenheslerde pamukçuk daha ender rastlanan bir zararlıdır. yapraklarda pas lekelerini andıran bir tür pas-mantarı diyebileceğimiz hastalığı da görülebilir. zararlı böcekler için sistematik çalışan bir insecticide (böcek ilacı) ve mantar ve küflenme gibi durumlarda iyi bir fungicide kullanımı gerekmektedir.

Böcek ilacında benim de deneyimlerimden aldığım iyi sonuçlardan tavsiye edebileceğim DDVP veya Supericide. Mantar hastalıklarında ise Captan 50 WP ve/veya Previcur SL 607'dir.

 

sarex

Nepenthes Ventrata N.ventricosa X N.alata'dan oluşmuş nispeten nemsiz ortama dayanıklı bir hybridir